Mọi báo cáo thử RoHS đều viện dẫn ít nhất một phần của IEC 62321. Nhưng rất ít người đọc báo cáo hiểu bộ tiêu chuẩn này được tổ chức thế nào, phần nào dùng cho chất nào, và vì sao có những phần gần như không bao giờ thấy xuất hiện trên báo cáo.
Bài viết này là bản đồ của bộ tiêu chuẩn — để khi cầm một báo cáo thử, bạn biết nó đang nói tới cái gì.
1. IEC 62321 là gì?
Đây là bộ tiêu chuẩn quốc tế về xác định một số chất trong sản phẩm điện và điện tử (electrotechnical products), do IEC xây dựng, gồm nhiều phần phát hành theo từng giai đoạn. Bộ tiêu chuẩn này không quy định giới hạn — giới hạn nằm trong Chỉ thị 2011/65/EU. IEC 62321 chỉ quy định cách xác định hàm lượng các chất đó.
Phân biệt này rất quan trọng trong thực tế:
| Văn bản | Quy định điều gì |
|---|---|
| Chỉ thị 2011/65/EU (và 2015/863) | Chất nào bị hạn chế, ngưỡng bao nhiêu, nghĩa vụ của doanh nghiệp |
| IEC 62321 (các phần) | Cách lấy mẫu, bóc tách, sàng lọc và phân tích để xác định hàm lượng |
| EN IEC 63000 | Cách lập tài liệu kỹ thuật để đánh giá sản phẩm theo các yêu cầu hạn chế chất |
2. Bộ tiêu chuẩn gồm những phần nào?
Bộ tiêu chuẩn được chia theo chức năng (lấy mẫu, bóc tách, sàng lọc, phân tích) và theo nhóm chất. Đây là các phần quan trọng nhất:
| Phần | Nội dung | Dùng khi nào |
|---|---|---|
| Phần 1 | Tổng quan và hướng dẫn chung cho cả bộ tiêu chuẩn | Không dùng trực tiếp trong thử nghiệm; dùng để hiểu cấu trúc bộ tiêu chuẩn |
| Phần 2 (bản 2021) | Chiến lược lấy mẫu và chuẩn bị mẫu cơ học | Bước bóc tách mọi sản phẩm — là nền của mọi kết quả phía sau |
| Phần 3-1 | Sàng lọc bằng huỳnh quang tia X (XRF) | Sàng lọc nhanh kim loại nặng trong nhựa và kim loại |
| Phần 3-2 (bản 2020) | Sàng lọc flo, clo và brom tổng trong polymer và vật liệu điện tử bằng đốt mẫu – sắc ký ion (C-IC) | Kiểm tra nhanh nhóm halogen khi nghi ngờ chất chống cháy hoặc PVC |
| Phần 4 | Xác định thuỷ ngân trong polymer, kim loại và vật liệu điện tử | Thuỷ ngân (Hg) — thường theo kỹ thuật CV-AAS, CV-AFS, ICP-OES, ICP-MS |
| Phần 5 (bản 2013) | Cadmium, chì và crôm trong polymer và vật liệu điện tử; cadmium và chì trong kim loại — bằng AAS, AFS, ICP-OES và ICP-MS | Ba kim loại chính (Pb, Cd, Cr tổng) — phần được viện dẫn nhiều nhất |
| Phần 6 | PBB và PBDE trong polymer bằng GC-MS | Nhóm chất chống cháy brom; đặc biệt với nhựa tái chế |
| Phần 7-1 | Cr(VI) trong lớp phủ chống ăn mòn trên kim loại bằng phương pháp đo màu | Chi tiết mạ kẽm có lớp thụ động crôm |
| Phần 7-2 | Cr(VI) trong polymer và vật liệu điện tử bằng phương pháp đo màu | Cr(VI) trong nhựa, vật liệu điện tử — khác đối tượng với 7-1 |
| Phần 8 (bản 2017) | Phthalate trong polymer bằng GC-MS và bằng Py/TD-GC-MS | DEHP, BBP, DBP, DIBP — bốn chất “mới” của RoHS |
Lưu ý quan trọng: bộ tiêu chuẩn này được cập nhật theo từng phần, không theo một lần. Bạn có thể gặp phần 2 bản 2021 nhưng phần 5 bản 2013, phần 8 bản 2017 — đó là bình thường. Trước khi viện dẫn trong hợp đồng, hãy tra phiên bản hiện hành của từng phần trên trang IEC.
3. Đọc một báo cáo thử: cần tìm phần nào?
| Trên báo cáo ghi | Nghĩa là phòng thử đã làm gì |
|---|---|
| IEC 62321-3-1 | Chỉ sàng lọc bằng XRF — không phải kết luận hoá học |
| IEC 62321-5 | Đã phân tích kim loại (Pb, Cd, Cr tổng) bằng phương pháp định lượng |
| IEC 62321-4 | Đã xác định thuỷ ngân |
| IEC 62321-6 | Đã thử PBB và PBDE bằng GC-MS |
| IEC 62321-7-1 hoặc 7-2 | Đã xác định Cr(VI) — không phải crôm tổng |
| IEC 62321-8 | Đã thử bốn phthalate |
| IEC 62321-2 | Đã bóc tách theo tiêu chuẩn (thường ghi kèm, không thay thế kết quả phân tích) |
Cách kiểm tra nhanh một bộ hồ sơ có đủ không: đối chiếu danh sách chất bị hạn chế với các phần xuất hiện trên báo cáo. Nếu báo cáo chỉ có 3-1 (XRF) và 5 (kim loại), thì PBB/PBDE, Cr(VI) và bốn phthalate chưa được kiểm tra — dù bìa báo cáo có thể ghi “RoHS”.
4. Ba nhóm kỹ thuật trong bộ tiêu chuẩn
Nhóm sàng lọc
Gồm XRF (phần 3-1) và đốt mẫu – sắc ký ion cho halogen (phần 3-2). Mục đích là giảm nhanh số mẫu phải phân tích. Kết quả sàng lọc luôn có vùng “không kết luận” và không tự nó là kết luận hợp quy.
Nhóm phân tích nguyên tố
Gồm thuỷ ngân (phần 4) và nhóm Cd, Pb, Cr tổng (phần 5). Các kỹ thuật được liệt kê trong tiêu chuẩn gồm AAS, AFS, ICP-OES và ICP-MS. Việc chọn kỹ thuật nào phụ thuộc ngưỡng cần đạt, loại nền mẫu và năng lực của phòng thử — ví dụ ICP-MS cho độ nhạy cao nhất, ICP-OES phù hợp khi hàm lượng cao hơn.
Nhóm phân tích hợp chất hữu cơ
Gồm PBB/PBDE (phần 6) và phthalate (phần 8), dùng GC-MS. Đây là nhóm đòi hỏi công đoạn chiết mẫu cẩn thận, vì kết quả phụ thuộc mạnh vào chất lượng chiết. Phần 8 còn nêu cách dùng thêm phụ kiện nhiệt phân/hấp phụ nhiệt (Py/TD-GC-MS) cho một số trường hợp.
5. Vì sao bộ tiêu chuẩn lại chia nhỏ như vậy?
Ba lý do thực tế:
- Vì vật liệu khác nhau cần cách xử lý khác nhau. Kim loại và polymer không thể phân huỷ theo cùng một quy trình. Cr(VI) trong lớp phủ mỏng phải đánh giá theo diện tích (µg/cm²), trong khi kim loại nặng trong nhựa đánh giá theo phần trăm khối lượng.
- Vì nhóm chất khác nhau cần thiết bị khác nhau. Kim loại dùng phổ nguyên tử; hợp chất hữu cơ dùng sắc ký khí ghép khối phổ.
- Vì bộ tiêu chuẩn được cập nhật từng phần. Khi EU thêm bốn phthalate, chỉ cần bổ sung phần 8 thay vì sửa toàn bộ bộ tiêu chuẩn.
6. Trung Quốc dùng bộ tiêu chuẩn riêng: GB/T 39560
Điểm doanh nghiệp xuất khẩu sang Trung Quốc phải nhớ: tiêu chuẩn bắt buộc GB 26572-2025 (hiệu lực 01/08/2027) chỉ định duy nhất chuỗi GB/T 39560 làm phương pháp thử. Chuỗi này được xây dựng theo cấu trúc tương ứng IEC 62321, nhưng báo cáo thử cho thị trường Trung Quốc cần viện dẫn đúng bộ tiêu chuẩn Trung Quốc chỉ định.
Hệ quả thực tế: một báo cáo chỉ ghi IEC 62321 có thể không được chấp nhận trực tiếp cho mục đích chứng minh tuân thủ GB 26572-2025. Hãy hỏi phòng thử trước khi gửi mẫu. Chi tiết ở bài GB 26572-2025: tiêu chuẩn RoHS bắt buộc đầu tiên của Trung Quốc.
7. Câu hỏi thường gặp
Báo cáo thử chỉ ghi IEC 62321 mà không ghi phần nào — có vấn đề gì không?
Có. “IEC 62321” là tên cả bộ tiêu chuẩn, không đủ để biết đã thử gì. Báo cáo đàng hoàng phải ghi rõ phần (ví dụ 62321-5, 62321-8). Nếu không ghi rõ, hãy yêu cầu phòng thử bổ sung hoặc đính chính.
Vì sao không thấy phần 3-1 trong báo cáo nhưng lại thấy phần 5?
Vì phần 3-1 là sàng lọc. Khi kết quả sàng lọc nằm ở vùng đạt rõ ràng, nhiều bộ hồ sơ chỉ lưu biên bản nội bộ chứ không đưa vào báo cáo chính. Điều bắt buộc là báo cáo có đủ kết quả cho mọi chất bị hạn chế.
Có phần nào của IEC 62321 dành cho việc khai báo vật liệu không?
Không. Khai báo vật liệu thuộc phạm vi các tiêu chuẩn khác (ví dụ IEC 62474 cho khai báo vật liệu trong ngành điện – điện tử, hoặc IPC-1752A). IEC 62321 là bộ tiêu chuẩn thử nghiệm.
Nếu phòng thử dùng phương pháp nội bộ thay vì IEC 62321 thì có được không?
Về mặt kỹ thuật có thể chấp nhận nếu phương pháp được thẩm định và có độ tin cậy tương đương. Nhưng trong thương mại và trong hồ sơ hợp quy, việc viện dẫn tiêu chuẩn được quốc tế công nhận giúp hồ sơ dễ được chấp nhận hơn nhiều. Với thị trường Trung Quốc, tiêu chuẩn chỉ định là bắt buộc.
IEC 62321 bản mới nhất là bản nào?
Tuỳ từng phần. Bộ tiêu chuẩn được cập nhật riêng lẻ, nên các phần có năm ban hành khác nhau (ví dụ phần 2 bản 2021, phần 5 bản 2013, phần 8 bản 2017). Trước khi viện dẫn trong hợp đồng, hãy tra phiên bản hiện hành của từng phần trên trang IEC.
8. Kết luận
IEC 62321 là bộ tiêu chuẩn quy định cách thử, không quy định giới hạn. Bộ này được chia theo chức năng (phần 2 lấy mẫu và bóc tách, phần 3-1 và 3-2 sàng lọc) và theo nhóm chất (phần 4 thuỷ ngân, phần 5 Cd/Pb/Cr, phần 6 PBB/PBDE, phần 7-1 và 7-2 Cr(VI), phần 8 phthalate).
Cách dùng thực tế: khi nhận báo cáo, hãy đối chiếu danh sách chất bị hạn chế với các phần được viện dẫn. Báo cáo thiếu phần 6, 7 hoặc 8 nghĩa là PBB/PBDE, Cr(VI) hoặc bốn phthalate chưa được kiểm tra — dù bìa báo cáo có ghi “RoHS”.
Nguồn tham khảo
- IEC 62321-2:2021 — lấy mẫu và chuẩn bị mẫu cơ học
- IEC 62321-3-1 — sàng lọc bằng XRF; IEC 62321-3-2:2020 — sàng lọc flo, clo và brom tổng bằng đốt mẫu – sắc ký ion
- IEC 62321-5:2013 — cadmium, chì và crôm trong polymer, vật liệu điện tử; cadmium và chì trong kim loại, bằng AAS, AFS, ICP-OES và ICP-MS
- IEC 62321-8:2017 — phthalate trong polymer bằng GC-MS và Py/TD-GC-MS
- Chỉ thị 2011/65/EU và Chỉ thị (EU) 2015/863
- GB 26572-2025 — tiêu chuẩn bắt buộc của Trung Quốc, chỉ định chuỗi GB/T 39560
Bài viết liên quan
- Halogen-free là gì, khác RoHS thế nào?
- Khi nào chỉ cần XRF, khi nào phải thử ướt?
- Khai báo vật liệu theo IEC 62474 và IPC-1752A: gửi – nhận gì?
- Một bộ thử RoHS mất bao lâu, chi phí gồm những gì?
- Báo cáo thử RoHS cần có gì mới đủ giá trị? 9 mục không được thiếu
- GB/T 39560 — bộ phương pháp thử RoHS Trung Quốc chỉ định duy nhất
- Phòng thử RoHS cần năng lực gì? ISO/IEC 17025 và phạm vi công nhận
- Thử PBB/PBDE bằng GC-MS: vì sao nhựa tái chế rủi ro
- Thử chì, cadmium, thuỷ ngân: chọn ICP-OES, ICP-MS hay AAS?
- Thử Cr(VI): đo màu (colorimetric) và sắc ký ion (IC) khác nhau thế nào?
- Thử 4 phthalate (DEHP, BBP, DBP, DIBP): nguyên lý GC-MS và 6 bẫy thường gặp
- Bóc tách mẫu theo IEC 62321-2: dụng cụ, thứ tự tháo và danh mục vật liệu
- Bao nhiêu mẫu là đủ cho một bộ thử RoHS? Nguyên tắc chọn mẫu, mẫu lưu và mẫu đối chứng
- Quy trình thử RoHS từ A đến Z: từ nhận mẫu, bóc tách, sàng lọc đến báo cáo
- XRF sàng lọc RoHS: đọc kết quả thế nào, tin được đến đâu, 5 giới hạn phải biết
Trao đổi thêm
Miễn trừ trách nhiệm
Bài viết này là nội dung diễn giải do chúng tôi tự biên soạn; không phải tư vấn pháp lý. Bộ tiêu chuẩn IEC 62321 được cập nhật theo từng phần, nên số năm ban hành có thể khác nhau giữa các phần.
Trước khi viện dẫn trong hợp đồng hoặc hồ sơ hợp quy, doanh nghiệp cần đối chiếu phiên bản hiện hành của từng phần trên trang IEC.
Xem thêm: Chính sách bản quyền & Miễn trừ trách nhiệm của ticforall.com.
