RoHS chỉ áp dụng cho một nhóm sản phẩm nhất định: thiết bị điện và điện tử (EEE). Nhưng ranh giới của cụm từ đó rộng hơn rất nhiều doanh nghiệp tưởng, và cũng có những danh mục được loại trừ rõ ràng. Xác định sai phạm vi dẫn tới hai sai lầm đều tốn kém: làm thử nghiệm cho sản phẩm không thuộc diện, hoặc bỏ qua nghĩa vụ với sản phẩm thực ra phải tuân thủ.
Bài này đi qua nguyên tắc “phạm vi mở” của Chỉ thị 2011/65/EU, bảng 11 nhóm sản phẩm, danh mục loại trừ, và những ví dụ hay bị xếp nhầm — theo cả hai hướng.
1. “Phạm vi mở” — nguyên tắc nền của RoHS 2
Chỉ thị gốc 2002/95/EC (RoHS 1) liệt kê các nhóm sản phẩm phải tuân thủ và loại trừ rõ thiết bị y tế cùng thiết bị giám sát – điều khiển. Cách tiếp cận đó đổi hẳn từ Chỉ thị 2011/65/EU (RoHS 2): chuyển sang phạm vi mở (open scope) — mọi EEE đều thuộc phạm vi, trừ khi rơi vào một danh mục loại trừ cụ thể.
Nói cách khác: danh mục loại trừ là danh sách đóng. Nếu sản phẩm không nằm trong danh sách đó, mặc định nó thuộc phạm vi RoHS. Đây là điểm nhiều doanh nghiệp hiểu ngược: họ đi tìm “sản phẩm của mình có trong danh mục không”, trong khi câu hỏi đúng là “sản phẩm của mình có nằm trong ngoại lệ không”.
2. Thế nào là “thiết bị điện và điện tử” (EEE)?
EEE được định nghĩa là thiết bị phụ thuộc vào dòng điện hoặc trường điện từ để hoạt động đúng ít nhất một chức năng dự kiến, và thiết bị dùng để phát sinh, truyền và đo dòng điện hoặc trường điện từ, được thiết kế cho điện áp danh định không quá 1.000 V xoay chiều hoặc 1.500 V một chiều.
Ba mảnh ghép cần nhớ: (1) có chức năng phụ thuộc điện/trường điện từ; (2) có thể là thiết bị phát sinh/truyền/đo điện; (3) nằm trong dải điện áp nêu trên. Một chi tiết không có chức năng điện — ví dụ vỏ nhựa, ốc vít, hộp mực không có linh kiện điện — tự nó không phải EEE.
3. Bảng 11 nhóm sản phẩm (Phụ lục I)
Phụ lục I của Chỉ thị 2011/65/EU chia EEE thành 11 nhóm. Đây là khung để tra mốc thời gian và miễn trừ, không phải một giới hạn phạm vi:
| # | Nhóm sản phẩm |
|---|---|
| 1 | Thiết bị gia dụng lớn |
| 2 | Thiết bị gia dụng nhỏ |
| 3 | Thiết bị công nghệ thông tin và viễn thông |
| 4 | Thiết bị tiêu dùng (điện tử dân dụng) |
| 5 | Thiết bị chiếu sáng |
| 6 | Dụng cụ điện và điện tử |
| 7 | Đồ chơi, thiết bị giải trí và thể thao |
| 8 | Thiết bị y tế |
| 9 | Dụng cụ giám sát và điều khiển (kể cả công nghiệp) |
| 10 | Máy bán hàng tự động |
| 11 | EEE khác không thuộc các nhóm trên |
Nhóm 8, 9 và 11 — vốn bị loại trừ ở RoHS 1 — được đưa dần vào phạm vi và áp dụng đầy đủ từ 22/07/2019.
4. Danh mục loại trừ theo Điều 2(4)
Đây là danh sách “đóng” quyết định sản phẩm nào không thuộc phạm vi:
| Mục | Được loại trừ |
|---|---|
| a | Thiết bị cần thiết cho lợi ích an ninh thiết yếu của quốc gia thành viên, gồm vũ khí, đạn dược và vật tư phục vụ mục đích quân sự chuyên biệt |
| b | Thiết bị thiết kế để đưa vào vũ trụ |
| c | Thiết bị được thiết kế riêng và lắp như một phần của một loại thiết bị đã được loại trừ hoặc ngoài phạm vi, chỉ hoạt động được khi thuộc thiết bị đó và chỉ thay thế được bằng chính loại thiết kế riêng đó |
| d | Dụng cụ công nghiệp cố định quy mô lớn (large-scale stationary industrial tools) |
| e | Hệ thống lắp đặt cố định quy mô lớn (large-scale fixed installations) |
| f | Phương tiện vận tải — trừ xe hai bánh chạy điện chưa được phê duyệt kiểu loại |
| g | Máy móc di động không đi đường bộ dùng cho mục đích chuyên nghiệp |
| h | Thiết bị y tế cấy ghép chủ động (active implantable medical devices) |
| i | Tấm quang điện (pin mặt trời) dùng trong hệ thống lắp đặt cố định quy mô lớn |
| j | Thiết bị được thiết kế riêng cho nghiên cứu và phát triển, chỉ bán giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp (B2B) |
Lưu ý về cách đọc bảng này: mỗi mục có định nghĩa chặt trong Chỉ thị (ví dụ thế nào là “quy mô lớn”, “cố định”, “thiết kế riêng”). Không nên suy diễn ngoại lệ theo cảm giác — danh sách loại trừ bản hợp nhất và hướng dẫn của Uỷ ban là căn cứ cần đối chiếu.
5. Ba câu hỏi tự kiểm để xác định phạm vi
- Sản phẩm có chức năng phụ thuộc dòng điện/trường điện từ không? Nếu không, nhiều khả năng sản phẩm không phải EEE. Nếu có, đi tiếp câu 2.
- Sản phẩm có bị loại trừ bởi một mục nào trong Điều 2(4) không? Nếu không rơi vào danh sách đóng đó, mặc định thuộc phạm vi.
- Sản phẩm được đưa ra thị trường EU ở dạng nào? Thành phẩm, hay bán rời dưới dạng dây cáp, linh kiện, bộ phận thay thế — mỗi dạng có cách tiếp cận riêng về nghĩa vụ.
6. Những thứ thuộc phạm vi nhưng hay bị xếp nhầm ra ngoài
- Dây cáp và bó dây bán riêng. RoHS 2 mở rộng phạm vi bao gồm cả cáp và linh kiện thay thế (spare parts) là EEE. Đây là lý do dây cáp là “điểm nóng” phthalate và chì.
- Đồ chơi có chức năng điện, thiết bị giải trí – thể thao (nhóm 7).
- Thẻ RFID — cả thụ động và chủ động đều thuộc phạm vi; khi gắn cố định vào thiết bị thì theo nhóm của thiết bị mẹ.
- Thiết bị y tế và dụng cụ giám sát – điều khiển (nhóm 8, 9) từ 22/07/2019.
- Hộp mực in có linh kiện điện (nếu có phần điện cần dòng điện để hoạt động); hộp chỉ có mực và vỏ thì không.
7. Những thứ ở ngoài phạm vi RoHS nhưng vẫn có quy định khác
- Pin và ắc quy. Tế bào pin không thuộc phạm vi RoHS EU; chúng chịu Quy định (EU) 2023/1542 về pin. Nhưng thiết bị chứa pin vẫn là EEE và phải tuân thủ RoHS.
- Tấm quang điện (theo mục i ở Điều 2(4)).
- Phương tiện vận tải — chịu Chỉ thị ELV 2000/53/EC cho ô tô, không phải RoHS.
- Thiết bị quân sự, vũ trụ, dụng cụ công nghiệp cố định quy mô lớn, hệ thống lắp đặt cố định, và thiết bị R&D B2B.
- Sản phẩm không có chức năng điện (dệt may, đồ chơi không điện, thực phẩm, hoá chất) — ngoài phạm vi, nhưng có thể chịu REACH hoặc quy định riêng.
Trung Quốc là một ngoại lệ đáng chú ý: trong chương trình RoHS nội địa, pin nằm trong nhóm được quản lý, khác với cách tiếp cận của EU. Chi tiết được trình bày ở bài đối chiếu nhiều thị trường của chúng tôi.
8. Ranh giới trách nhiệm: ai chịu trách nhiệm hợp quy?
Trách nhiệm hợp quy thuộc về nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu đưa sản phẩm ra thị trường — không phải nhà cung cấp linh kiện riêng lẻ. Nhưng vì giới hạn được tính trên vật liệu đồng nhất, dữ liệu nồng độ chất phải được truyền dọc chuỗi cung ứng lên tới nhà sản xuất cuối cùng. Điều này lý giải vì sao khai báo vật liệu từ nhà cung cấp là phần không thể thiếu của bất kỳ hồ sơ RoHS nào.
Khi linh kiện được bán rời cho một thiết bị thuộc phạm vi, bản thân linh kiện cũng có thể được coi là EEE và phải chịu yêu cầu riêng. Doanh nghiệp vừa nhập vừa bán rời nên kiểm tra phạm vi ở cả hai cấp: sản phẩm cuối và phụ tùng.
9. Kết luận
Phạm vi RoHS được xác định bằng một câu hỏi duy nhất: sản phẩm có phải thiết bị điện – điện tử, và có nằm trong danh sách loại trừ đóng của Điều 2(4) không? Trả lời sai theo hướng nào cũng có cái giá: thử thừa thì tốn chi phí, thử thiếu thì rủi ro hàng bị giữ ở cửa khẩu hoặc bị thu hồi. Nguyên tắc an toàn: khi nghi ngờ, coi sản phẩm thuộc phạm vi cho tới khi chứng minh được ngoại lệ bằng căn cứ văn bản.
Nguồn tham khảo
- Chỉ thị 2011/65/EU — Điều 2 (phạm vi và loại trừ), Điều 3 (định nghĩa), Phụ lục I (nhóm sản phẩm)
- Chỉ thị 2002/95/EC (RoHS 1) — cách tiếp cận theo danh mục trước khi có phạm vi mở
- Quy định (EU) 2023/1542 về pin và pin thải
- Chỉ thị 2000/53/EC (ELV) về phương tiện hết thời hạn sử dụng
Bài viết liên quan
- Pin và RoHS: khung áp dụng quy định pin EU
- RoHS và REACH khác nhau thế nào? Ngưỡng và nghĩa vụ khai báo
- RoHS cho dệt may, da giày, đồ chơi: khi nào không áp dụng?
- RoHS vs EN 71-3 vs CPSIA: ba bộ giới hạn cho đồ chơi
- Tem nhãn RoHS thế nào là đúng, từ nào gây hiểu nhầm?
- Thử chì, cadmium, thuỷ ngân: chọn ICP-OES, ICP-MS hay AAS?
- Bán hàng điện tử trên Amazon/eBay châu Âu: người bán nước ngoài phải chứng minh RoHS thế nào?
- RoHS là gì? Toàn tập về Chỉ thị 2011/65/EU và 10 chất bị hạn chế
- 10 chất bị hạn chế theo RoHS: ngưỡng 0,1% / 0,01% và vật liệu đồng nhất
- “Vật liệu đồng nhất” (homogeneous material) là gì?
Trao đổi thêm
Miễn trừ trách nhiệm
Bài viết này là nội dung diễn giải do chúng tôi tự biên soạn; không phải tư vấn pháp lý. Danh mục nhóm sản phẩm và loại trừ được nêu để tham khảo, cần đối chiếu với nguyên văn Chỉ thị 2011/65/EU (bản hợp nhất) cùng hướng dẫn của Uỷ ban châu Âu.
Xem thêm: Chính sách bản quyền & Miễn trừ trách nhiệm của ticforall.com.
